به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، تالاب بین‌المللی چغاخور، در ارتفاعات مرکزی زاگرس و در دل مرغزاری که به گفته کارشناسان نام آن از ترکیب واژه‌های «چغا» به معنای تپه و مرغزار و «خور» به معنای خورشید گرفته شده، این روزها دیگر شباهت چندانی به تصویری که سال‌ها زیستگاه هزاران پرنده آبزی و مهاجر بود ندارد. پهنه‌ای که زمانی مملو از آب و حیات بود، امروز در بخش‌های گسترده‌ای خشک شده و باد، خاک خشک و مرده بستر آن را به هوا می‌برد.

این تالاب در استان چهارمحال‌وبختیاری و در نزدیکی شهرستان بروجن و شهر بلداجی قرار دارد. وسعت آن حدود هزار و 600 هکتار است و در سال 1389 در فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر ثبت شده و در محدوده ذخیره‌گاه زیست‌کره تنگ صیاد-سبزکوه قرار دارد.

با وجود این جایگاه، و با آنکه تمام پهنه تالاب منطقه شکارممنوع است، حفاظت رسمی نتوانسته مانع از بحرانی شود که این روزها گریبان چغاخور را گرفته است.

آمار رسمی، عمق فاجعه را روشن‌تر نشان می‌دهد. به گفته مدیرکل حفاظت محیط‌زیست چهارمحال‌وبختیاری، تالاب بین‌المللی چغاخور در شهریورماه امسال به دلیل عدم مدیریت صحیح آب و رعایت نشدن حقابه زیست‌محیطی، بخشی از خود را از دست داد و برآورد تقریبی نشان می‌دهد نزدیک به 50 درصد عرصه تالاب آب خود را از دست داده است.

مسئولان محیط‌زیست تأکید دارند که این بحران را نباید تنها به کم‌آبی و خشکسالی نسبت داد. هرچند خشکسالی‌های متوالی سال‌های گذشته در کاهش حجم آب تالاب مؤثر بوده، نمی‌توان شرایط فعلی را تنها به خشکسالی نسبت داد؛ بلکه مدیریت نادرست منابع آب و رعایت نشدن حقابه زیست‌محیطی تالاب نیز در ایجاد این وضعیت نقش داشته است. 

عدم رعایت حقابه، به بیانی ساده، به معنای برداشت بیش از سهم مجاز از منابع آبی بالادست تالاب است؛ برداشتی که عمدتاً در مصارف کشاورزی رخ می‌دهد و مانع می‌شود سهم زیست‌محیطی تالاب، آن‌گونه که باید، به آن برسد. 

پیگیری این موضوع از سوی نهادهای نظارتی نیز بی‌سابقه نبوده است. بر اساس اظهارات مسئولان محیط‌زیست استان، از زمستان سال گذشته موضوع عدم مدیریت آب تالاب پیگیری شده و در چندین نوبت شکایت قضایی مطرح شده که به پلمب دریچه خروجی تالاب در دو نوبت منجر شده است. با این حال، همین اقدامات نیز نتوانسته از رسیدن بحران به نقطه کنونی جلوگیری کند.

کاهش آب تالاب اما تنها معلول یک عامل نیست. بحران کنونی حاصل یک عامل واحد نیست و مجموعه‌ای از تصمیم‌های نادرست و فشارهای انسانی در شکل‌گیری آن نقش داشته‌اند.

پیامدهای این روند برای زیست‌بوم منطقه کم نیستند. تالاب چغاخور در گذشته زیستگاه نزدیک به 60 گونه پرنده از جمله اردک سرسبز، اردک تاج‌دار، غاز، حواصیل و لک‌لک سفید بود و ساکنان منطقه می‌گویند همزمان با افت سطح آب، جمعیت پرندگان و ماهیان تالاب نیز به‌شدت کاهش یافته است.

آنچه در چغاخور رخ داده، در واقع روایت کوچکی از یک الگوی بزرگ‌تر در تالاب‌های ایران است: جایی که تلاقی خشکسالی‌های پی‌درپی، برداشت‌های غیرمجاز کشاورزی، پروژه‌های عمرانی بی‌ملاحظه و ضعف در اجرای قانون حقابه، دست به دست هم می‌دهند تا یک زیستگاه زنده به بستری خشک و بی‌روح بدل شود.

تدوین برنامه منابع و مصارف تالاب بین ‌المللی چغاخور

محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری، درباره وضعیت تالاب بین‌المللی چغاخور در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، اظهار داشت: این تالاب یکی از زیستگاه‌های ارزشمند استان و کشور محسوب می‌شود که متأسفانه به دلیل عدم مدیریت آب تالاب و رعایت نشدن حقابه زیست‌محیطی، در شهریورماه بخشی از آن خشک شد.

وی افزود: اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان از زمستان سال گذشته موضوع عدم مدیریت آب تالاب چغاخور را پیگیری کرده و در چندین نوبت شکایت و پیگیری قضایی انجام داده است که این اقدامات منجر به پلمب دریچه خروجی تالاب در دو نوبت شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: در بهار 1405 پس از تدوین برنامه منابع و مصارف، متأسفانه به دلیل رعایت نشدن این برنامه و حقابه زیست‌محیطی تالاب، بخشی از تالاب خشک شد.

کریمی بیان کرد: از ابتدای شهریورماه و با بحرانی شدن وضعیت تالاب، درخواست از کشاورزان بالادست و منابع تغذیه‌کننده تالاب را پیگیری کردیم و توانستیم بخشی از آب چشمه‌های بالادست را لایروبی و به سمت تالاب هدایت کنیم.

وی گفت: با پیگیری‌های مستمر قضایی، در 30 شهریورماه توانستیم حکم قضایی برای بستن آب تالاب چغاخور را اجرایی کنیم.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: با بسته شدن آب تالاب چغاخور و هدایت منابع آب بالادست، امیدواریم ظرف دو تا سه هفته آینده بخش خشک‌شده تالاب احیا شود.

حقابه زیست‌محیطی تالاب چغاخور رعایت نمی‌شود

کریمی با اشاره به مسئولیت دستگاه‌های مختلف در مدیریت تالاب چغاخور اظهار داشت: سازمان حفاظت محیط زیست وظیفه حفاظت و مدیریت تالاب را بر عهده دارد، اما با توجه به اینکه تالاب چغاخور یک تالاب ثبت‌شده است، وزارت نیرو متولی مدیریت و اجرای برنامه منابع و مصارف آن است.

وی افزود: در جلساتی که در سطح استان برگزار شد، برنامه منابع و مصارف تالاب تنظیم شد، اما متأسفانه به دلیل عدم مدیریت و اجرای برنامه مصارف و رعایت نشدن حقابه زیست‌محیطی تالاب، بخشی از تالاب دچار بحران شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: در حال حاضر اقدامات و تمهیدات پیشگیرانه و اجرایی در حال انجام است و تلاش می‌کنیم با این اقدامات بخش خشک‌شده تالاب را احیا کنیم.

کریمی با اشاره به تأثیر خشکسالی‌های متوالی بر وضعیت تالاب گفت: خشکسالی‌های سنوات گذشته تا امروز تأثیر بسیار زیادی بر حجم آب جمع‌شده در تالاب داشته است، اما در کنار خشکسالی، عدم مدیریت آب و رعایت نشدن حقابه زیست‌محیطی نیز از عوامل مؤثر در وضعیت کنونی تالاب است.

وی افزود: هر تالاب دارای حقابه زیست‌محیطی است و در صورتی که این حقابه رعایت و طبق برآورد انجام‌شده اجرایی شود، قطعاً اتفاقی برای تالاب رخ نخواهد داد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری گفت: از زمستان سال گذشته تاکنون پیگیری قضایی مستمری داشته‌ایم و این موضوع را با جدیت دنبال کرده‌ایم که در نهایت منجر به بسته شدن آب تالاب در 30 شهریورماه شد.

نیمی از تالاب خشک شده است

کریمی ادامه داد: در حال حاضر مسیرهایی را در اطراف تالاب فعال و لایروبی کرده‌ایم و همکاری نزدیکی را با کشاورزان و حقابه‌بران بالادست تالاب و منابع تغذیه‌کننده آن آغاز کرده‌ایم تا بتوانیم آب را به سمت تالاب رهاسازی کنیم.

وی ابراز امیدواری کرد: با ورود آب به تالاب و بسته شدن خروجی آب، ظرف دو تا سه هفته آینده بخش خشک‌شده تالاب احیا شود.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری درباره میزان کاهش آب تالاب چغاخور گفت: برآورد حدودی ما نشان می‌دهد که نزدیک به 50 درصد آب عرصه تالاب تخلیه شده است، اما همچنان 50 درصد دیگر تالاب آب دارد.

کریمی افزود: امیدواریم با تمهیدات انجام‌شده و مدیریت منابع آب بالادست، امسال تالاب را احیا کنیم و این تجربه‌ای برای سال‌های آینده باشد تا حقابه زیست‌محیطی که حیات اکوسیستم‌های آبی، به‌ویژه تالاب بین‌المللی چغاخور، به آن وابسته است، رعایت شود و شاهد چنین اتفاقات ناگوار و بحرانی نباشیم.

وی درباره وضعیت حقابه تالاب چغاخور اظهار داشت: تالاب چغاخور از گذشته تاکنون حقابه‌بران زیادی داشته است و هر سال در فصل بهار، میزان آبی که در تالاب چغاخور و سایر تالاب‌ها ذخیره شده است، توسط دستگاه متولی و سایر اعضا بررسی و بر اساس آن برنامه منابع و مصارف برای حجم آب موجود در تالاب تصویب می‌شود.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: بر اساس برنامه منابع و مصارف، روند استفاده از آب تالاب و حقابه آن در دستور کار قرار می‌گیرد و اگر حجم آب ذخیره‌شده در تالاب بسیار بالا باشد، قطعاً آب بیشتری به حقابه‌بران تخصیص پیدا می‌کند.

احتمال رخداد بحران زیست‌محیطی در صورت عدم مدیریت صحیح

کریمی گفت: اگر مانند امسال، به دلیل مسائلی که در زمستان سال گذشته و بهار امسال رخ داد و مدیریت آب تالاب به‌درستی انجام نشد، حجم آب جمع‌شده در تالاب بسیار کم باشد، اجرای برنامه منابع و مصارف نیز با مشکل مواجه می‌شود و در نتیجه بخشی از آب تالاب تخلیه شده و بحران زیست‌محیطی ایجاد می‌شود.

وی با بیان اینکه کاهش بخشی از آب تالاب‌ها در فصل گرم سال اتفاقی نادر نیست، اظهار داشت: در سال‌های گذشته نیز چنین وضعیتی را داشته‌ایم و این اتفاق نادری نیست که بخشی از آب تالاب خالی شود یا حجم آب آن کاهش پیدا کند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری افزود: در همه منابع آبی کشور و جهان، معمولاً در فصل تابستان، اواخر تابستان و اوایل پاییز و پیش از آغاز بارندگی‌های پاییزی، کمترین میزان آب در منابع آب سطحی مانند تالاب‌ها و دریاچه‌ها وجود دارد.

کریمی گفت: این موضوع درباره تالاب‌های استان چهارمحال و بختیاری نیز صدق می‌کند و با آغاز فصل بارش و رهاسازی آب کشاورزی که در تابستان مورد استفاده قرار گرفته است، در اوایل پاییز منابع تغذیه‌کننده تالاب‌ها و همچنین بارندگی‌های فصل پاییز و زمستان، حقابه تالاب‌ها را بازمی‌گرداند.

وی ابراز امیدواری کرد: امسال با پیش‌بینی‌هایی که اداره‌کل هواشناسی استان انجام داده است، شاهد پرآب شدن و احیای تالاب‌ها باشیم.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری در پایان تأکید کرد: تجربه‌های تلخی که اتفاق می‌افتد باید درسی برای ما باشد تا هنگام مدیریت منابع آب، حقابه زیست‌محیطی منابع آبی را نیز در نظر بگیریم و از وقوع فاجعه‌های زیست‌محیطی جلوگیری شود.

انتهای پیام/7540