به گزارش خبرگزاری تسنیم از لاهیجان، در گیلان، چای تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از اقتصاد روستا، معیشت ده‌ها هزار خانوار و یکی از شناسه‌های کشاورزی شمال کشور است.

سال‌هاست که برگ‌های سبز باغ‌های چای، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار، چرخه‌ای از اشتغال و فعالیت اقتصادی را از باغ تا کارخانه و بازار شکل داده‌اند؛ اما تداوم این چرخه بیش از گذشته به سرمایه‌گذاری، نوسازی و کاهش هزینه‌های تولید وابسته شده است.

آمارهای رسمی سازمان چای کشور نشان می‌دهد صنعت چای همچنان یکی از بخش‌های مهم اقتصاد کشاورزی شمال کشور است، سطح باغ‌های چای کشور حدود 22 هزار هکتار اعلام شده و 52 هزار خانوار در این بخش فعالیت دارند. در ابتدای فصل برداشت امسال نیز 162 کارخانه چای‌سازی طرف قرارداد سازمان چای بودند و بخشی از محصول تولیدی باغداران را فرآوری می‌کردند.

این ارقام در کنار گردش مالی قابل توجه این صنعت، نشان می‌دهد موضوع چای فقط مسئله یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از تولید، اشتغال، صنایع تبدیلی و بازار را دربر می‌گیرد؛ زنجیره‌ای که بخش مهمی از آن در گیلان شکل گرفته است.

از پیش‌بینی 135 هزار تن تا خرید بیش از 104 هزار تن

فصل برداشت امسال با پیش‌بینی افزایش تولید آغاز شد، جهانساز رئیس سازمان چای کشور در ابتدای اردیبهشت، با اشاره به شرایط مناسب جوی، پیش‌بینی کرده بود خرید برگ سبز چای در پایان فصل به حدود 135 هزار تن برسد و تولید نسبت به سال قبل بیش از 30 درصد افزایش پیدا کند. در همان زمان اعلام شد که طی سال‌های اخیر حدود 2700 تا 2800 هکتار از باغ‌های رهاشده به چرخه تولید بازگشته و در سال جاری نیز حدود 700 تا 800 هکتار احیا شده است.

چند ماه بعد، آمار میدانی فصل برداشت تصویر دقیق‌تری از وضعیت تولید ارائه کرد. بر اساس آخرین اعلام رئیس سازمان چای کشور در 23 شهریور، تاکنون بیش از 104 هزار تن برگ سبز چای خریداری شده و از این میزان حدود 23 هزار و 400 تن چای خشک تولید شده است.

ارزش برگ سبز خریداری‌شده نیز حدود 3 هزار و 750 میلیارد تومان اعلام شده که از این مبلغ حدود 2 هزار و 925 میلیارد تومان معادل 78 درصد به چایکاران پرداخت شده است، همین فاصله میان پیش‌بینی ابتدای فصل و عملکرد ثبت‌شده تا اواخر فصل، اهمیت عواملی مانند شرایط اقلیمی، بهره‌وری باغ، وضعیت نیروی کار و میزان سرمایه‌گذاری در تولید را نشان می‌دهد.

باغی که برای ماندن در چرخه تولید به سرمایه نیاز دارد

یکی از مهم‌ترین مسائل صنعت چای، حفظ باغ‌ها و افزایش بهره‌وری آنهاست. احیای باغ‌های رهاشده طی سال‌های گذشته نشان داده است که بخشی از ظرفیت موجود هنوز قابلیت بازگشت به چرخه تولید را دارد؛ اما احیای باغ تنها با بازگشت زمین به مدار تولید پایان نمی‌یابد و پس از آن، هزینه نگهداری، به‌زراعی، تأمین نهاده، اصلاح باغ و برداشت نیز بر دوش بهره‌بردار قرار می‌گیرد.

از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از باغ‌های چای در مناطق شیب‌دار قرار دارند و بسیاری از آنها با اتکا به بارندگی و منابع طبیعی آب اداره می‌شوند. طبق اعلام رئیس سازمان چای، حدود 5 هزار هکتار از باغ‌های چای کشور به سامانه‌های آبیاری نوین مجهز شده‌اند و دولت 80 درصد هزینه اجرای سامانه‌های آبیاری تحت فشار را تأمین می‌کند.

این اقدام، نمونه‌ای از همان نقطه‌ای است که سرمایه‌گذاری می‌تواند از یک هزینه جاری به یک ابزار افزایش بهره‌وری تبدیل شود؛ چراکه مدیریت بهتر آب، به‌ویژه در شرایط تغییرات اقلیمی و نوسان بارش، می‌تواند بخشی از ریسک تولید را کاهش دهد.

مکانیزاسیون؛ راهی برای کاهش هزینه تولید

هزینه نیروی کار یکی از چالش‌های مهم تولید چای است و مکانیزاسیون می‌تواند بخشی از این فشار را کاهش دهد. امسال برای نخستین بار یک کمباین چندمنظوره برداشت چای وارد کشور شده که قابلیت برداشت، هرس، شخم‌زنی و کودپاشی دارد.

رئیس سازمان چای کشور اعلام کرده است که این دستگاه با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان بومی‌سازی شده و ارزش تمام‌شده آن حدود 3 میلیارد و 700 میلیون تومان است.

طبق برآورد اعلام‌شده، استفاده از این ماشین‌آلات می‌تواند هزینه‌های کارگری و تولید را تا 50 درصد کاهش دهد. همچنین برنامه‌ریزی برای ساماندهی 20 دستگاه در اراضی مسطح و توسعه ماشین‌آلات تک‌نفره برای باغ‌های شیب‌دار در دستور کار قرار گرفته است. این نکته حائز اهمیت است که توجه کنیم ورود فناوری به باغ‌های چای از این منظر فقط یک تحول فنی نیست؛ مسئله اصلی، اقتصادی‌شدن تولید و افزایش توان چایکار برای ادامه فعالیت است.

پولی که باید به‌موقع به باغ برگردد

برای کشاورزی که هزینه‌های باغ را پیش از دریافت درآمد محصول پرداخت می‌کند، نقدینگی یک مسئله اساسی است. به همین دلیل، زمان پرداخت مطالبات چایکاران می‌تواند بر توان او برای آماده‌سازی باغ در فصل بعد اثر مستقیم داشته باشد.

آمارهای امسال نشان می‌دهد اگرچه بخش قابل توجهی از مطالبات پرداخت شده، اما تا 23 شهریور هنوز تمام مطالبات تسویه نشده بود. بر اساس اعلام رئیس سازمان چای، کارخانه‌ها حدود 90 درصد سهم خود را پرداخت کرده بودند، در حالی که پرداخت سهم دولت حدود 40 درصد اعلام شده بود. در مجموع نیز 78 درصد ارزش برگ سبز خریداری‌شده به چایکاران پرداخت شده بود.

از سوی دیگر، برای تأمین سرمایه در گردش، صندوق حمایت از توسعه صنعت چای نیز در نظر گرفته شده است. سرمایه ثبت‌شده این صندوق حدود 170 میلیارد تومان اعلام شده و تسهیلات سرمایه در گردش یک‌ساله با نرخ سود 14 درصد از این مسیر در اختیار چایکاران قرار می‌گیرد. همچنین برای اصلاح، احیا و توسعه باغ‌ها و مکانیزاسیون، تسهیلات سرمایه‌گذاری از مسیر بانک کشاورزی و برای نوسازی خطوط تولید، خرید ماشین‌آلات و بهسازی کارخانه‌ها تسهیلات با نرخ سود 15 درصد از طریق بانک توسعه تعاون پیش‌بینی شده است.

بنابراین، مسئله صنعت چای فقط میزان تسهیلات نیست؛ نحوه دسترسی، سرعت پرداخت و هدایت منابع به سمت افزایش بهره‌وری نیز اهمیت دارد.

کارخانه؛ حلقه‌ای که نباید از زنجیره تولید جدا بماند

اگر باغ را نقطه آغاز زنجیره چای بدانیم، کارخانه حلقه‌ای است که برگ سبز را به محصول قابل عرضه تبدیل می‌کند. از این رو، فرسودگی تجهیزات و کمبود سرمایه برای بهسازی کارخانه‌ها مستقیماً بر کیفیت، هزینه و ارزش افزوده محصول اثر می‌گذارد.

در ابتدای فصل برداشت، سازمان چای از فعالیت 162 کارخانه طرف قرارداد خبر داد و اعلام کرد برای بازسازی و تجهیز کارخانه‌ها تسهیلات پیش‌بینی شده است. در همان مقطع، حدود 27 میلیارد تومان تسهیلات برای فعالیت‌های مختلف پرداخت شده و بخش عمده کارخانه‌ها نیز به تجهیزات مورد نیاز از جمله دستگاه‌های «کالر سورتر» مجهز شده بودند.

این بخش از زنجیره ظرفیت مهمی برای ورود سرمایه جدید دارد؛ زیرا افزایش ارزش محصول فقط از مسیر افزایش سطح زیرکشت یا میزان برداشت نمی‌گذرد، بلکه کیفیت فرآوری، بسته‌بندی، برندینگ و بازاریابی نیز می‌تواند ارزش اقتصادی چای تولیدشده را افزایش دهد.

بازار 70 هزار تنی؛ ظرفیتی که هنوز جای رشد دارد

‌رئیس سازمان چای کشور در مردادماه گذشته، مصرف سالانه چای در ایران را حدود 70 هزار تن اعلام کرد و گفت حدود 30 درصد نیاز بازار از تولید داخلی تأمین می‌شود و برای تأمین نزدیک به 70 درصد باقی‌مانده، واردات حدود 50 هزار تن چای ضرورت دارد. 

این آمار، هم یک چالش و هم یک ظرفیت اقتصادی را پیش روی صنعت چای قرار می‌دهد. از یک سو نشان می‌دهد تولید داخلی هنوز سهم محدودی از بازار مصرف کشور را در اختیار دارد؛ از سوی دیگر، همین بازار موجود می‌تواند مقصد توسعه تولید داخلی باشد، مشروط به اینکه کیفیت، قیمت، ثبات عرضه، بسته‌بندی و دسترسی به بازار رقابتی ارتقا یابد.

در همین چارچوب، سازمان چای توسعه مکانیزاسیون، به‌زراعی باغ‌ها، تقویت واحدهای فرآوری و تأمین مالی را از مسیرهای حمایت از تولید اعلام کرده است.

سرمایه‌ای فراتر از برگ سبز

چالش صنعت چای گیلان را نمی‌توان فقط به قیمت خرید برگ سبز یا میزان تولید یک فصل محدود کرد. مسئله اصلی، حفظ زنجیره‌ای است که از باغ آغاز می‌شود و به کارخانه، بسته‌بندی، بازار و مصرف‌کننده می‌رسد.

هر هکتار باغی که احیا می‌شود، فقط به معنای افزایش تولید یک محصول نیست؛ بخشی از اشتغال روستایی حفظ می‌شود و یک زمین کشاورزی دوباره به فعالیت اقتصادی بازمی‌گردد. هر کارخانه‌ای که نوسازی می‌شود، امکان فرآوری بهتر و کاهش هزینه را افزایش می‌دهد و هر فناوری جدیدی که وارد باغ می‌شود، می‌تواند بخشی از هزینه‌های تولید را کاهش دهد.

از این منظر، سرمایه‌گذاری در صنعت چای را باید سرمایه‌گذاری در یک زنجیره کامل دانست؛ زنجیره‌ای که ضعف هر حلقه می‌تواند حلقه‌های دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

گیلان امروز از ظرفیت باغ، دانش بومی، نیروی انسانی، کارخانه‌های فرآوری و بازار داخلی برخوردار است. مسئله اصلی، ایجاد پیوند مؤثرتر میان این ظرفیت‌ها و سرمایه است؛ سرمایه‌ای که بتواند باغ‌های نیازمند احیا را به چرخه تولید بازگرداند، هزینه‌های تولید را کاهش دهد، فناوری را وارد فرآیند برداشت و فرآوری کند و محصول ایرانی را با ارزش افزوده بیشتری به بازار برساند.

چای گیلان سرمایه‌ای است که سال‌ها در دل این سرزمین ریشه داشته است؛ اما ماندگاری این سرمایه به تصمیم‌هایی بستگی دارد که امروز برای آن گرفته می‌شود. آینده این صنعت نه فقط در میزان برگ سبزی که در فصل برداشت از باغ خارج می‌شود، بلکه در میزان ارزشی تعیین خواهد شد که از همین برگ سبز تا محصول نهایی در داخل کشور ایجاد می‌شود.

انتهای پیام/